Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski, t. I i II | Jacek Banaszkiewicz, Andrzej Dąbrówka, Piotr Węcowski, Halina Manikowska | Instytut Historii PAN, Neriton

Zainteresowanie „przeszłością” jako kategorią refleksji kulturowej w średniowieczu jest z pewnością wyrazem przewartościowania, jakie dokonało się w ostatnich dziesiątkach lat w poglądach mediewistów nie tylko w kwestii oceny przekazu źródłowego, ale także samego stosunku badacza do tzw. rzeczywistości dziejowej. […] Dopiero od niedawna […] zaczęto traktować późnośredniowieczne popisy uczoności historycznej z szacunkiem badawczym, dostrzegając w nich autentyczne przejawy egzystencji historii czy przeszłości w danej przestrzeni czasowej i wspólnocie […]. Chcieliśmy nawiązać do tego nowszego nurtu pojmowania średniowiecznych utworów czy wypowiedzi o przeszłości i pokazywać konstrukcyjno-ideowe plany i konteksty średniowiecznych przedsięwzięć nakierowanych na to, co minęło […]. Dawne i nowe podejście spotkało się […] w pół drogi, tworząc pewną propozycję badawczą obarczoną tak zaletami, jak wadami, obu sposobów i metodologii.

Grant zgromadził ponad 20 autorów o różnych zainteresowaniach i specjalnościach badawczych […]. Choć narzucony został pewien porządek jednoczący różne wypowiedzi — problemowo-chronologiczny i regulujący ogólnie sposób prowadzenia narracji przez uczestników zadania — to […] autorom pozostawiono wolną rękę […]. Stąd, z pozoru, pewne rozstrzelenie tematyczne czy pojawienie się problematyki powierzchownie nieoczywistej […]. Pozytywną stroną takiego stanu rzeczy […] jest pewne bogactwo przedstawionych treści oraz ujęcie problemu z tak rozmaitych, często nieoczekiwanych perspektyw.

Ze Słowa wstępnego

Spis treści
Słowo wstępne (Jacek Banaszkiewicz)
Preface (Jacek Banaszkiewicz)

Część I
Przeszłość obrazowana w tradycjach zapisanych i ujęciach historiograficznych
Zbigniew Dalewski, W poszukiwaniu poprzedników – pierwsi Piastowie i ich wizja własnej przeszłości
Witold Wojtowicz, Epika zachodnioeuropejska i możliwości jej recepcji w warunkach polskiej kultury średniowiecznej. Uwagi wstępne
Witold Wojtowicz, Uwagi o modelu epiki i transmisji epiki w Kronice Anonima tzw. Galla
Witold Wojtowicz, Waltharius
Witold Wojtowicz, Tzw. Carmen Mauri
Witold Wojtowicz, Obraz memorialny Troi u Galla Anonima i jego konteksty
Wojciech Michalski, Rodzinne dzieje z nieodległej przeszłości w pamięci polskich familii rycerskich
Wojciech Michalski, Legendy rodowo-herbowe – pożądanie przeszłości w kręgach polskiego rycerstwa XIV-XVI wieku
Antoni Grabowski, Polska i Polacy w średniowiecznej wspólnocie europejskiej – świadectwo Alberyka z Trois-Fontaines
Jacek Banaszkiewicz, Gall Anonim – tradycja historyczna Piastów jako wykład o początkach rodu-dynastii i Polski, w planie podobnych realizacji dziejopisarskich XII stulecia
Jacek Banaszkiewicz, Mistrz Wincenty i naśladowcy – wizje najstarszych dziejów Polski XIII-XV wieku
Jacek Banaszkiewicz, Prolog do Rocznika kapituły krakowskiej, św. Stanisław i czas historyczny
Jacek Banaszkiewicz, Rocznik tzw. małopolski (minorycki) z początku XIV wieku – próba dookreślenia zabytku

Część II
Przeszłość i jej instytucjonalne repozytoria
Piotr Węcowski, Skarbiec pamięci. Archiwum monarsze w Polsce do początków XVI wieku
Jerzy Kaliszuk, Skarbce pamięci – księgozbiory kościelne
Marcin Starzyński, Archiwa miejskie w średniowiecznych strategiach pamięci

Część III
Sposoby użycia przeszłości w kulturze religijnej i edukacji
Andrzej Dąbrówka, Sposoby wykorzystania przeszłości w kulturze religijnej i edukacji
Maciej Zdane k, Obecność historii w nauczaniu i refleksji krakowskiego środowiska uniwersyteckiego w XV wieku
Jakub Kubieniec, Commemoratio: sposoby prezentacji i wykorzystania przeszłości w liturgii
Anna Zajchowska-Bołtromiuk, Przeszłość w zbiorach kazań modelowych de tempore i de sanctis mistrzów Uniwersytetu Krakowskiego w XV wieku
Halina Manikowska, Dorota Gacka, Hagiografia a historyczność, czyli o historii w hagiografii i hagiografii w służbie historii

Wykaz skrótów
Indeks osób

Tom drugi zbiorowej publikacji Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski poświęcony jest przeszłości „w działaniu”, inaczej mówiąc sytuacjom, w których odwoływano się do przeszłości, sposobom i narzędziom jej uobecniania, jej nośnikom. Chcemy określić miejsce i funkcje przeszłości w komunikacji i relacjach społecznych, jej rolę jako budulca tożsamości grupowych, zależności między historią — tą tworzoną w wykładzie kronikarskim i w krótkiej zapisce — a pamięcią i tradycją rozumianą jako odnoszony do przeszłości przekaz kulturowy. […] W rozdziałach zamieszczonych w tym tomie staramy się uchwycić kreatywny, dyktowany potrzebami „stanu obecnego” stosunek do przeszłości ludzi średniowiecza, analizując relacje pomiędzy historią, pamięcią i tradycją w wybranych jako reprezentatywne i do pewnego stopnia modelowe sytuacjach: rytuałach władzy i praktykach oficjalnej pamięci większych zbiorowości (monarchii/narodu, miasta, klasztoru, diaspory żydowskiej), memorii indywidualnej i grupowej, zeznaniach sądowych i ciągnących się przez ponad sto lat procesach polsko-krzyżackich.

Ze Wstępu

Spis treści
Wstęp

Zbigniew Dalewski, Przeszłość zrytualizowana: tradycja królewskich koronacji
Zenon Piech, Przeszłość zobrazowana: święci patroni i władcy
Halina Manikowska, Przeszłość pod ochroną: relikwie
Piotr Okniński, Oficjalna przeszłość miasta
Michał Tomaszek, Przeszłość w tekście i działaniu społeczności klasztornych
Roman Michałowski, Wspomnienie modlitewne a pamięć o przeszłości (do końca XIII wieku)
Halina Manikowska (przy współpracy Piotra Oknińskiego), Przeszłość osobista i tożsamość wspólnotowa. Formy i treści memorii w późnym średniowieczu
Halina Manikowska (przy współpracy Adama Kozaka), Przeszłość wywołana – zeznania przed sądem
Wojciech Brojer, (Re)konstrukcja i nagana przeszłości – hermeneutyka Pawła Włodkowica
Hanna Zaremska, Przeszłość w tożsamości diaspory żydowskiej

Wykaz skrótów
Bibliografia
Indeks osób
Spis ilustracji

 

Instytut Historii PAN
Wydawnictwo Neriton
Warszawa 2018
oprawa miękka
165×245 mm
s. 786 (tom I) i 570 (tom II)
waga 2258g
ISBN 978–83–63352–95–0 (tom I)
978–83–65880–25–3 (tom II)

 

Dodaj komentarz

  Subscribe  
Powiadom o
Wróć do góry